Hipertireoz və zəhərli zob: əlamətlər və müalicə

Hipertireoz və tireotoksikoz – fərq nədir?

Tireotoksikoz qanda tiroid hormonlarının (T3 və T4) artmasına deyilir. Hipertireoz isə bu artımın səbəbi olan vəzin funksiyasının artmasıdır. Hər iki vəziyyət xalq arasında «zəhərli zob» kimi tanınır. Hipertireoz bu hallarda yaranır:

• Qreyvs xəstəliyi – ən çox rast gəlinən səbəb;
• toksik adenoma və düyünlü toksik zob – vəzdəki düyünün özünün hormon ifraz etməsi;
• subakut tireoidit.

Hansı əlamətlər zəhərli zobu düşündürür?

Əllərdəki titrəmə bəzən yalnız diqqətlə baxanda hiss olunur: uzadılmış əllərin üzərinə kiçik kağız qoyulduqda titrəmə daha aydın görünür. Soyuq havada belə üşüməmək və nazik geyimdə gəzə bilmək də zəhərli zobdan şübhələnməyə əsas verir. Bu əlamətlərdən hər hansı biri sizdə varsa, vaxt itirmədən endokrinoloqa müraciət edin:

• normal və ya artıq qidalanmaya baxmayaraq səbəbsiz arıqlama;
• istirahətdə belə sürətli ürək döyüntüsü, təngnəfəslik;
• əllərdə titrəmə, nəm və tərləyən ovuclar;
• istiyə dözümsüzlük, çox tərləmə, soyuq havada belə üşüməmək;
• əsəbilik, narahatlıq, yuxu pozğunluğu;
• əzələ zəifliyi, yorğunluq, ishal;
• boyunda böyümə, gözlərdə bərəlmə və quruluq;
• menstrual tsiklin pozulması, hamilə qala bilməmək.

Qreyvs (Bazedov) xəstəliyi nədir?

Qreyvs autoimmun xəstəlikdir: orqanizmdə yaranan antitellər TSH reseptorlarını aktivləşdirir və vəz həddindən artıq hormon istehsal edir. Analizlərdə TSH aşağı, T3 və T4 yüksək olur. Xəstəlik ən çox 20–50 yaşlarda, xüsusən qadınlarda rast gəlinir.

Qreyvsin xarakterik əlamətlərindən biri gözlərin zədələnməsidir (oftalmopatiya, orbitopatiya). Antitellər göz əzələlərini və göz ətrafı toxumaları hədəf alır, burada iltihab və şişkinlik yaranır. İşığa həssaslıq, göz sulanması, yanma, göz qapaqlarının şişməsi, gözün önə çıxması, qızartı və göz hərəkəti zamanı ağrı ola bilər. Müalicə qərarı göz zədələnməsinin ağırlıq dərəcəsinə görə verilir.

Diaqnoz və müalicə necə aparılır?

Diaqnoz üçün fiziki müayinə, TSH, sərbəst T4 və sərbəst T3 analizləri, qalxanabənzər vəzin USM-i aparılır. Rəngli Doppler müayinəsində Qreyvs zamanı vəz «yanan tiroid» şəklində görünür. Lazım olduqda sintiqrafiya müayinəsi təyin edilir.

Qreyvsi digər səbəblərdən ayırmaq üçün qanda TSH reseptorlarına qarşı antitellər də yoxlanıla bilər.

Zəhərli zob üç üsulla müalicə olunur: dərmanla (tireostatik preparatlar), radioaktiv yodla və cərrahi yolla. Üsul xəstəliyin növünə, yanaşı problemlərə və ağırlaşmalara görə fərdi seçilir.

Qreyvs xəstəliyində ilkin müalicə dərmanladır və təxminən 18 ay davam edir. Müalicədən sonra xəstəlik təkrarlanarsa, dərmandan fayda görülməzsə və ya ciddi yan təsirlər yaranarsa, radioaktiv yod və ya əməliyyat düşünülür.

Ürək döyüntüsü və titrəməni yüngülləşdirmək üçün həkim əlavə olaraq ürək ritmini yavaşladan dərmanlar təyin edə bilər.

Cərrahi müalicə bu hallarda nəzərdə tutula bilər:

• böyük ölçülü diffuz toksik zob;
• düyünlü toksik zob;
• dərman müalicəsinə tabe olmayan zob;
• hamiləlik planlaşdıran qadında toksik zobun olması;
• xəstənin uzunmüddətli dərman müalicəsindən imtina etməsi.

Müalicə olunmazsa nə olur və nələrdən çəkinməli?

Uzunmüddətli sürətli ürək döyüntüsü ürək əzələsi və qapaqlarında problemlərə, zamanla ürək çatışmazlığına gətirib çıxara bilər. Maddələr mübadiləsi sürətlənir, orqanizmin müqaviməti azalır.

Buna görə hipertireoz zamanı bu qaydalara əməl edin:

• ürək döyüntüsünə, nəfəs darlığına və titrəməyə biganə qalmayın – həkimə məlumat verin;
• yod və yodla zəngin qidalardan, yod tərkibli əlavələrdən uzaq durun – yod hormon istehsalını daha da artıra bilər;
• antitiroid dərmanların dozasını özbaşına dəyişməyin;
• «təbiidir» deyə bitki mənşəli əlavələri həkimsiz qəbul etməyin;
• TSH, sərbəst T4, sərbəst T3 analizlərini və USM-i gecikdirməyin – tiroid hormonları tez dəyişir.