Hipotireoz: əlamətlər, TSH və levotiroksin

Hipotireoz nədir?

Hipotireoz tiroid xəstəlikləri arasında ən çox rast gəlinənidir: vəz normadan az işləyir və ya tamamilə funksiya görmür, nəticədə orqanizmə lazım olan qədər hormon ifraz olunmur. Analizlərdə TSH normadan yüksək, T3 və T4 isə normal və ya aşağı olur.

Hipotireozun ən çox rast gəlinən səbəbi Haşimoto tiroiditidir – immun sistemin öz qalxanabənzər vəzinə qarşı yönəlməsi.

Hipotireoz həmçinin qalxanabənzər vəzin əməliyyatla çıxarılmasından, radioaktiv yod müalicəsindən sonra və ya yod çatışmazlığı fonunda yarana bilər.

Hansı əlamətlərə diqqət etməli?

Hipotireoz çox vaxt səssiz və yavaş irəliləyir, əlamətləri isə adi yorğunluq və ya stress kimi qəbul olunur. Səbəbsiz yorğunluğu görməzdən gəlməyin – hipotireozun ən çox rast gəlinən əlamətləri bunlardır:

• xroniki yorğunluq, enerji azlığı, sanki heç yatmamış kimi oyanmaq;
• soyuğa qarşı dözümsüzlük – əllər və ayaqlar daim soyuq olur;
• pəhrizə baxmayaraq çəki artımı;
• quru və solğun dəri, saçların tökülməsi;
• əhval dəyişikliyi, yüngül depressiya, motivasiya azalması;
• yaddaş zəifliyi, səsin qalınlaşması;
• əl və ayaqlarda şişkinlik, qəbizlik, aybaşı pozğunluğu.

TSH nəyi göstərir?

TSH (tirotrop hormon) qalxanabənzər vəzin «idarəedicisi»dir: beyindəki hipofiz vəzindən ifraz olunur və vəzə T3 və T4 istehsal etmək əmrini verir. Böyüklərdə TSH adətən 0,4–4,0 mIU/L arasında olur; bəzi laboratoriyalarda üst hədd 4,5 mIU/L qəbul edilir. Uşaqlarda norma yaşa görə dəyişir, hamiləlikdə isə daha aşağı olur və trimestrə görə qiymətləndirilir.

TSH yüksəkdirsə, bu, vəzin yetərsiz işlədiyini (hipotireoz), aşağıdırsa – həddindən artıq işlədiyini (hipertireoz) göstərir. TSH normadan kənardırsa, özbaşına dərman qəbul etməyin və endokrinoloq müayinəsindən keçin.

Levotiroksini necə düzgün qəbul etməli?

Hipotireozun müalicəsində levotiroksin – T4 hormonunun sintetik forması istifadə olunur. Eutiroks və Tiroksin eyni təsiredici maddəni (levotiroksin natrium) daşıyır; fərq köməkçi maddələrdə və doza variantlarındadır. Doza hər pasiyent üçün fərdidir və TSH səviyyəsinə görə həkim tərəfindən müəyyən edilir. Müalicəni eyni preparatla aparmaq lazımdır, bir preparatdan digərinə keçməzdən əvvəl mütləq həkimlə məsləhətləşin.

Kalsium və dəmir mədədə levotiroksinə yapışaraq iri birləşmə yaradır və bağırsaq onu mənimsəyə bilmir. Nəticədə dərmanın dozası artırılsa belə TSH yüksək qalır və şikayətlər davam edir.

1. səhər yuxudan oyanan kimi, acqarına, əzmədən, bir stəkan su ilə için;
2. qəbuldan sonra ən azı 30–45 dəqiqə yemək yeməyin, çay və qəhvə içməyin;
3. dərmanı hər gün eyni saatda qəbul edin;
4. dəmir preparatlarını ən azı 2 saat, kalsium preparatlarını ən azı 4 saat sonra qəbul edin; mədə qoruyucu dərmanlarla da arada fasilə saxlayın;
5. dozanı özbaşına – qonşunun və ya internetin məsləhəti ilə – dəyişməyin;
6. analiz verəcəyiniz gün qanı dərmanı içməzdən əvvəl verin;
7. dərmanı soyuducuda saxlamayın.

Dərmanı ömür boyu içmək lazımdırmı?

Bu, hipotireozun səbəbindən asılıdır. Haşimoto fonunda yaranan hipotireozda müalicə göstərişi varsa, dərman ömür boyu qəbul edilir – «müvəqqəti içmək olar» fikri yanlışdır. Keçici tiroid problemindən sonra və ya yalnız hamiləlik dövründə yaranan hallarda isə ömür boyu dərmana ehtiyac olmaya bilər.

TSH, T3 və T4 analizlərini 3–6 aydan bir təkrarlamaq, lazım olduqda USM ilə izləmək vacibdir. Hamiləlik, çəki dəyişikliyi və başqa dərmanlar dozaya təsir edə bilər. Yorğunluq, saç tökülməsi, ürək döyüntüsü və ya istiyə-soyuğa həssaslığın dəyişməsi dozanın uyğun olmadığını göstərə bilər.

Tiroid dərmanları kökəltmir – çəki artımına hormon çatışmazlığının özü, çox vaxt isə yetərsiz doza səbəb olur. Kökəlmək qorxusu ilə dərmanı dayandırmayın.